Pomoc dziecku

 logo serwisu pomoc dzieciom Serwis Pomoc dziecku

Zadbaj o rozwój swojego dziecka

Zdjęcie usmiechniętej rodziny

Trudności adaptacyjne dzieci do warunków szkolnych

Data dodania wtorek, 5 sierpnia 2014
Trudności adaptacyjne dzieci do warunków szkolnych TEORETYCZNA ANALIZA ADAPTACJI DO WARUNKÓW SZKOLNYCH W ŚWIETLE WSPÓŁCZESNEJ LITERATURY SKUTECZNE SPOSOBY ADAPTACJI DZIECI DO WARUNKÓW SZKOLNYCH

Pojecie i definicja adaptacji 
        Podstawowymi pojęciami wymagającymi wyjaśnienia, zawartymi w temacie mojej pracy będą pojęcia: " adaptacja", "stres", "emocje" "Adaptacja- dostosowanie się organizmu do środowiska, w którym żyje. Istota żywa dysponuje pewną plastycznością, pozwalającą jej dostosować się do środowiska zewnętrznego i utrzymać równowagę swego środowiska wewnętrznego. Proces życia wymaga nieustannego dostosowywania się organizmu, aby odtwarzać ciągle zakłóconą równowagę. To dopasowywanie się jest procesem bezustannej wymiany między organizmem i jego środowiskiem, bezustannego przekształcania otoczenia i dopasowywania go do struktury podmiotu (asymilacja) i przekształcania własnej struktury odpowiednio do wymagań otoczenia (akomodacja). Te dwa sposoby oddziaływania łączą się ze sobą, aby utrzymać stan stale odbudowywanej równowagi, jaką jest adaptacja. Według Piageta adaptacja ma miejsce, gdy organizm przekształca się w zależności od wymogów swego środowiska i przekształcenia te prowadzą do korzystnej wymiany między nimi a środowiskiem. Jak twierdzi Piageta, życie psychiczne podlega tym samym prawom strukturalizującym, co żywe organizmy. Inteligencja powstaje w procesie ustawicznego przystosowywania wcześniejszych schematów do nowego doświadczenia." 
     Cytując za "Słownikiem pedagogicznym" Wincentego Okonia "adaptacja (łac. adaptatio - przystosowanie) w biologii: zachowanie przystosowawcze organizmu w stosunku do zmian zachodzących w środowisku, ew. zmiana budowy ciała. Adaptacja społeczna - proces lub wynik procesu uzyskiwania równowagi pomiędzy potrzebami jednostki a warunkami otoczenia społecznego; czynniki regulujące prawidłowy przebieg adaptacji społecznej to: uspołecznienie jednostki kształtujące wrażliwość na potrzeby innych ludzi i dobro społeczne, jak również inteligencja i znajomość własnych możliwości."     Termin " stres” występuje w psychologii i pokrewnych dyscyplinach naukowych w dwóch znaczeniach: biologicznym i psychologicznym. "Biologicznym stresem nazywa się zespół zmian fizjologicznych organizmu, pojawiających się w odpowiedzi na działania bodźców szkodliwych. Jako stres psychologiczny określa się zmiany występujące w psychologicznych mechanizmach regulacyjnych i czynnościach pod wpływem różnego rodzaju trudnych sytuacji. Tak, więc każde z tych pojęć odnosi się do innego "poziomu" oraz innego zakresu reagowania organizmu. Jednocześnie stres psychologiczny jest ściśle związany ze stresem fizjologicznym i odwrotnie. 

     "Adaptacja do zmiennych wpływów środowiska zewnętrznego i do zmian własnej aktywności jest atrybutem człowieka, jako gatunku, a także, jako jednostki. Zdolność do adaptacji jest zarówno instynktem życia, jako takiego jak i nabytą umiejętnością w toku życia jednostkowego. Należy, więc do najistotniejszych cech życia, warunkujących przetrwanie nieustannego naporu różnych czynników życia codziennego. Ten "napór różnorodnych czynników życia i środowiska" jest właśnie nazywany "stresem", którego substytutami w literaturze przedmiotu są takie pojęcia jak np.: lęk, konflikt, frustracja, zaburzenia emocjonalne, uraz, alienacja itp."
         "Emocja” - silne wzruszenie, którego objawami mogą być przejawy radości, żalu, wstydu, gniewu czy strachu; termin często używany zamiennie z terminami → uczucie lub → afekt. Emocja pozostaje w związku z → odruchami bezwarunkowymi."
     Jednym z powodów uważania niektórych emocji za pozytywne, a inne za negatywne jest fakt, że niektóre są przyjemne, a inne bolesne. 
Przejawy adaptacji oraz jej braku.  
     "Prawie dla każdego dziecka pierwsze dni, częściej tygodnie, pobytu w przedszkolu czy szkole są okresem bardzo trudnym. Rozłąka, oderwanie od najbliższej rodziny i środowiska powoduje silne zagrożenie poczucia bezpieczeństwa. Dramat rozstania blokuje możliwość poznawania, a także uczenia się. Im młodsze dziecko, tym dłuższy okres potrzebny do zaakceptowania zmiany.
     Szybka i właściwa adaptacja jest szczególnie ważna u tych sześciolatków, które edukację przedszkolną rozpoczynają dopiero na rok przed obowiązkiem szkolnym. Długi okres przystosowywania się do szkoły czy przedszkola ogranicza niezbędny czas na naukę tylu ważnych umiejętności, nawyków i postaw. Szczególne ma to znaczenie w edukacji społeczno - emocjonalnej, której żaden, nawet najbardziej światły, mądry i nastawiony na potrzeby dziecka, dom nie jest w stanie zrealizować sam. 
          Kluczowym warunkiem przystosowania dzieci do warunków szkolnych jest wyuczenie ich wielu konkretnych i niezbędnych zachowań, które muszą stać się z czasem ich nawykami i przyzwyczajeniami, np.: zajmowanie miejsca w ławce, wyjmowanie przyborów szkolnych, układanie ich po cichu, kulturalny sposób porozumiewania się z nauczycielem i rówieśnikami. 

Zaburzenia edukacyjne wynikające z nieprzystosowania do warunków szkolnych. 
"Nauczanie i wychowanie w klasie pierwszej ma do spełnienia zadania szczególne. Z jednej strony chodzi o harmonijne włączenie dziecka w społeczny organizm szkoły, o nauczanie go "bycia uczniem", a z drugiej o wprowadzenie niejako w przedsionek ludzkiej wiedzy o świecie i sobie samym."
Praca wychowawcza obejmująca tworzenie warunków adaptacyjnych uczniom w szkole.  
     "Wartość wychowawcza instytucjonalnego charakteru szkoły wymaga od dziecka pewnej adaptacji do nowych warunków życia i pracy; nauki, która przed nim staje. Aby uczeń poczuł swoją przynależność do obcego mu dotąd otoczenia, aby mógł traktować cały mechanizm życia szkolnego jako bliski sobie, i to bliski w pozytywnym tego słowa znaczeniu, powinien szkołę polubić”
     ...do najważniejszych potrzeb psychicznych zalicza:

  • potrzebę bezpieczeństwa,
  • potrzebę poznawczą,
  • potrzebę aktywności,
  • potrzebę samodzielności, wzrostu, rozwoju i osiągnięć,
  • potrzebę kontaktu emocjonalnego i społecznego,
  • potrzebę przynależności,
  • potrzebę akceptacji, uznania, dodatniej oceny, posiadania,
  • potrzebę sensu życia.

          Ważną rolę w procesie wychowania odgrywa empatia nauczyciela. "Empatia - uczuciowe utożsamianie się z inną osobą i wzbudzanie w sobie uczuć przez tę osobę przeżywanych; wczuwanie się w przeżycia innej osoby".
Praca indywidualna z dzieckiem mającym trudności adaptacyjne.
     Każdy nauczyciel pedagogiki wczesnoszkolnej, który jest ze swoimi uczniami, przez trzy pierwsze lata ich nauki, może w dużej mierze kształtować zachowania dzieci, gdyż jego praca przypada na okres dużej plastyczności psychiki dziecka. Toteż pierwsze doświadczenia szkolne są dla dziecka bardzo ważne i często rzutują na dalszą karierę ucznia. Dlatego nadrzędnym celem edukacji wczesnoszkolnej jest wszechstronny i harmonijny rozwój dzieci. Sposobem realizacji tego celu nie jest przekazywanie uczniom gotowej wiedzy czy wzorców pożądanych zachowań, ale:

  • rozwijanie predyspozycji intelektualnych i emocjonalno - społecznych dzieci;
  • pobudzanie motywów zainteresowań;
  • stwarzanie dogodnych warunków do podejmowania różnych działań

     
     W świetle istniejącej wiedzy pedagogicznej, prawdopodobieństwo zaburzeń procesów przystosowawczych (akomodacji - czyli dostosowania się do wymogów i warunków otoczenia lub asymilacji - czyli dostosowania otoczenia do indywidualnych wymogów jednostki) wzrasta w miarę kumulowania się niekorzystnych czynników o charakterze biopsychicznym i socjokulturowym.
     Należą do nich między innymi: zaburzenia emocjonalne dziecka, zaburzenia struktury rodziny, niekorzystne warunki materialne rodziny, trudności szkolne, wadliwe postawy rodziców.
     Wobec wzrastającej liczby uczniów klas pierwszych z trudnościami adaptacyjnymi i wychowawczymi zostały sformułowane ogólne zalecenia dla programu profilaktycznego

  1. "Dzieci rozpoczynające naukę w szkole doświadczają trudności we wszystkich sferach swojego życia, dlatego ważne jest, aby program ukierunkowany był na wszechstronne usprawnienie działalności uczniów klas pierwszych (intrapsychiczne, interpersonalne, społeczne).
  2. Źródeł wielu swoich niepowodzeń uczniowie upatrują w działaniach nauczycieli (np. zbyt wysokie wymagania) oraz starszych uczniów, którzy nad nimi dominują.
  3. W sytuacjach kryzysowych dzieci poszukują wsparcia u osób znaczących (rodziny, innych dorosłych, czasem rówieśników).
  4. Znaczna części uczniów próbuje sobie radzić z trudnościami adaptacyjnymi przez podejmowanie zachowań dysfunkcjonalnych, niewspółmiernych do zaistniałej sytuacji.
  5. Szczególne oczekiwania kierują uczniowie pod adresem swoich nauczycieli, na których pomoc i zrozumienie chcą liczyć w każdej sytuacji.”

 Terapia dzieci z trudnościami adaptacyjnymi oraz socjoterapia rodziców.
     Analiza etapów rozwoju społecznego każdego człowieka (jako istoty społecznej) wykazuje, że przez całe życie funkcjonuje on w grupie społecznej. W pierwszym etapie rozwoju jest to rodzina, później - grupy rówieśnicze, a następnie - różnorodne grupy związane z pełnieniem określonych ról społecznych. Dziecko w wieku szkolnym obraca się przede wszystkim w grupach społecznych:

  • rodzinie,
  • klasie szkolnej,
  • innych grupach rówieśniczych.

          "Socjoterapia” - to organizowanie środowiska społecznego pacjenta w tym kierunku, by w możliwie dużym stopniu sprzyjało wyzdrowieniu i utrzymaniu zdrowia psychicznego.

Założone cele pracy w procesie socjoterapii:

  • poprawa społecznego i emocjonalnego funkcjonowania dzieci rozpoczynających naukę szkolną, poprzez nawiązanie satysfakcjonujących kontaktów z rówieśnikami i dorosłymi (zmiana sposobu zachowań);
  • zmniejszenie napięć i niepokojów związanych z nową sytuacją szkolną (odreagowanie emocjonalne);
  • zapobieganie wadliwej adaptacji dzieci do warunków życia i wymagań otoczenia, poprzez uczenie ich pozytywne nią na siebie, swoje życie i otoczenie (zmiana sądów o rzeczywistości).

 Celem pracy z rodzicami jest zmiana ich postaw wychowawczych, a więc także poprawa w funkcjonowaniu dziecka. Pierwszy etap terapii rodziców powinien obejmować indywidualne spotkania prowadzone w regularnych odstępach czasu. Na spotkaniach należy skupić uwagę na problemach konkretnej rodziny

źródło: http://literka.pl/3/29855/trudnosci_adaptacyjne_dzieci